Czy istnieje śluz niepłodny?

Odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna.

Teoretycznie tak. Może to brzmieć zaskakująco, ale szyjka macicy produkuje śluz przez cały cykl. Zasadnicze znaczenie ma rodzaj śluzu wydzielany danego dnia. W fazie płodnej przed owulacją pod wpływem rosnącego poziomu estrogenów wydzielane są płodne rodzaje śluzu - typu L, S i P. Te rodzaje śluzu pomagają plemnikom dotrzeć do komórki jajowej. Poza fazą płodną szyjka produkuje śluz typu G, który blokuje ją gęstym, ochronnym czopem. Oddziela on plemniki i drobnoustroje od macicy. W tym czasie plemniki nie są w stanie przedostać się przez szyjkę i szanse na poczęcie są znikome.

Dowiedz się więcej: Skąd się bierze śluz?

Czy w praktyce oznacza to, że gęsty, lepki śluz obserwowany na sromie jest niepłodny? Nie! Jeśli zauważysz lepki śluz, oznacza to, że szyjka jest odblokowana i właśnie widzisz pozostałości czopu lub typowy śluz (składający się z typów L, S i P). W praktyce, w kontekście samodzielnej obserwacji śluzu w ramach rozpoznawania płodności, nie istnieje żaden obiektywnie niepłodny śluz. Początkujące kobiety powinny uznać każdy jego rodzaj za objaw płodności. Popularne określanie śluzu gorszej jakości (lepkiego, mętnego) jako "niepłodnego" jest nieprawidłowe i mylące. W skrajnym przypadku może prowadzić do nieplanowanej ciąży, jeśli para zignoruje pozornie "niepłodne" objawy. Zwłaszcza na początku nauki obserwacji cykli warto przyswoić sobie jedną ważną zasadę - każdy śluz, bez względu na cechy, jest płodny. Wyjątkiem jest śluz obserwowany w fazie lutealnej (po ustaleniu wzrostu temperatury).

Stała wydzielina

Niektóre kobiety obserwują jednak jakąś wydzielinę przez cały cykl. Nie oznacza to, że są płodne przez cały czas. Początkujące kobiety powinny traktować każdą wydzielinę, jaką zaobserwują na sromie, jako potencjalnie płodny śluz szyjkowy - ale to nie zawsze jest prawda. Oprócz śluzu możesz zauważyć m.in. wydzielinę z pochwy (a nie z szyjki macicy). Ta wydzielina nie jest płodna i nie ułatwia plemnikom zapłodnienia.

Dowiedz się więcej: Skąd się bierze stała wydzielina?

Obecność stałej wydzieliny nie jest związana z owulacją i może następować w każdym momencie cyklu. Zwykle przypomina błyszczącą plamę na papierze i nie można jej zebrać palcami. Czasem może przybrać formę papkowatej lub nawet gęstej wydzieliny, przypominając typowy śluz szyjkowy. W celu ich rozróżnienia możesz spróbować rozetrzeć wydzielinę w palcach (wydzielina pochwowa powinna dość szybko się wchłonąć) lub rozpuścić ją w szklance wody (wydzielina pochwowa w przeciwieństwie do śluzu szyjkowego powinna się rozpuścić). Te sposoby będą jednak skuteczne tylko w przypadku klasycznej wydzieliny pochwowej, która nie ma struktury śluzu. Czasem stała wydzielina składa się z fragmentów śluzu typu G lub z komórek otoczonych warstwą śluzowatą, które rozwijają się w bardzo długich cyklach (np. w okresie poporodowym). W takich przypadkach może być pomocne ustalenie podstawowego modelu niepłodności (PMN).

Podstawowy model niepłodności (PMN)

PMN to rodzaj obserwacji notowany w fazie niepłodnej przed owulacją. Cechuje się pewną niezmiennością w przeciwieństwie do fazy płodnej, w której następują dynamiczne zmiany obserwacji - śluz zmienia się i stopniowo zyskuje na jakości, staje się coraz bardziej płynny i śliski. Wyróżnia się trzy rodzaje możliwych obrazów niepłodności:

  • Suchy PMN to "domyślny" model. Zakłada brak śluzu i odczuć poza fazą płodną.

  • Wilgotny PMN to sytuacja, gdy codziennie poza fazą płodną jest obecna stała wydzielina. Nie musi być codziennie dokładnie taka sama, ale jej obraz powinien być dość stabilny i powtarzalny. Nie może z każdym dniem zyskiwać na jakości.

  • Mieszany PMN to sytuacja, gdy suche dni są obserwowane na przemian z dniami ze stałą wydzieliną lub gdy występują dwa różne rodzaje wydzieliny. Może być najtrudniejszy do ustalenia. Występuje tylko w dłuższych cyklach - np. w okresie poporodowym, przed menopauzą, po odstawieniu antykoncepcji hormonalnej czy w przypadku innych zaburzeń hormonalnych.

Termin PMN pochodzi z Metody Owulacji Billingsa (MOB). W MOB, Modelu Creighton (CrMS) i metodzie Justisse niepłodną wydzielinę oznacza się żółtym znaczkiem, w metodzie Rötzera - literą "c" (constans, czyli stała), a w metodzie polskiej - czarnym kółkiem. Metody objawowo-termiczne niestety nie zawsze potrafią sobie poradzić z nietypowym obrazem wydzieliny.

Zanim ustalisz wilgotny PMN, w pierwszej kolejności powinnaś wykluczyć infekcję, schorzenia szyjki macicy, zaburzenia hormonalne lub nieprawidłową higienę intymną. Umów się na wizytę u ginekologa, aby sprawdzić stan narządów rozrodczych i opowiedz, że obserwujesz stałą wydzielinę. Leczenie lub zmiana nawyków higienicznych i dietetycznych czasem pomagają pozbyć się stałej wydzieliny lub ułatwić jej ocenę.

Jak ustalić PMN?

  • Jeśli w bardzo długim cyklu (np. podczas okresu poporodowego, po odstawieniu antykoncepcji hormonalnej, przed menopauzą lub w przypadku zaburzeń hormonalnych) obserwujesz taki sam rodzaj wydzieliny przez 10-21 dni (ok. 2 tygodnie), możesz ją w tym cyklu uznać za niepłodną. W kolejnych cyklach musisz znów założyć, że każda wydzielina jest płodna. W długich cyklach PMN może być suchy, wilgotny lub mieszany.

    Poniższy przykład to okres poporodowy podczas ekologicznego karmienia piersią z rozszerzaniem diety po siódmym miesiącu. Trwał ponad 15 miesięcy. Przez pierwsze pół roku stosowałam LAM i nie wyznaczałam płodności na podstawie objawów. Dlatego PMN rozpoznałam dopiero 183. dnia cyklu, kiedy LAM przestał mieć zastosowanie. W trakcie tak długiego cyklu PMN może się zmienić, dlatego jeśli doświadczysz przedłużonych faz suchości lub z innym rodzajem wydzieliny, powinnaś odczekać ok. 2 tygodnie i na nowo ustalić swój PMN. Po powrocie miesiączki tak ustalony PMN już nie obowiązuje i musisz znów założyć, że każda wydzielina jest płodna.

    [Karta obserwacji okresu poporodowego]
  • Jeśli w co najmniej 3 cyklach regularnie obserwujesz taki sam rodzaj wydzieliny poza właściwą fazą płodną (czyli poza mniej więcej tygodniem przed dniem szczytu i wzrostem temperatury), możesz w kolejnych cyklach uznać ją za niepłodną. W standardowych cyklach, które zwykle nie są dłuższe niż 35 dni, PMN może być suchy lub wilgotny. W typowych cyklach PMN nie może być mieszany i jeśli po miesiączce występują dni suche, to PMN jest suchy. Jeżeli jednak masz długie cykle (trwające ponad 35 dni), to PMN może być mieszany.

    W poniższym przykładzie już od 5 cykli obserwowałam odczucie wilgotności i gęstą, białawą wydzielinę poza właściwą fazą płodną, więc uznałam je za swój PMN w kolejnych cyklach.

    [Karta obserwacji cyklu z wilgotnym PMN]
  • W obu wspomnianych wyżej przypadkach w momencie jakiejkolwiek zmiany obserwacji (inne odczucie, inny wygląd, inne cechy) musisz założyć powrót płodności.

    Podsumowanie

    Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, możesz przeczytać prezentację dr. Lek-Lim Chana Making Sense of the BIP (PDF, 4,92 MB, ang.) o PMN w MOB.

    Poprawna interpretacja PMN może być trudna, dlatego w przypadku jakichkolwiek wątpliwości skontaktuj się z doświadczonym nauczycielem. Jeśli Twoja metoda nie radzi sobie z Twoim obrazem śluzu, możesz pomyśleć o nauce CrMS lub MOB. Warto jednak wiedzieć, że ciągła obecność wydzieliny nie musi oznaczać nienaturalnie przedłużonego okresu płodności.

    Dowiedz się więcej: Czy Model Creighton jest lepszy od Metody Owulacji Billingsa?

    Źródła

    1. Rozpoznawanie płodności. Metoda objawowo-termiczna podwójnego sprawdzenia. Praktyczny kurs dla użytkownika metody. Podręcznik, red. Maria Kuźmiak, Mirosława Szymaniak, PSNNPR, Warszawa 2014, s. 35-37.
    2. Sztuka Naturalnego Planowania Rodziny. Kurs podstawowy, LMM, Zalesie Górne 2011, s. 136.
    3. Sztuka Naturalnego Planowania Rodziny. Powrót płodności po porodzie, LMM, Zalesie Górne 2011, s. 49-51.
    4. Evelyn L. Billings, John J. Billings, Maurice Catarnich, Atlas Metody Owulacji Billingsa. Obraz śluzu w czasie płodności i niepłodności, tłum. Ewa Małolepsza, wyd. 5 uzupełnione, Pallottinum, Poznań 1998, s. 10-11, 33-35, 72-80, 102-107.
    5. Evelyn L. Billings, Ann Westmore, The Billings Method: Using the body's natural signal of fertility to achieve or avoid pregnancy, nowe wyd., Gracewing, Leominster 2011, s. 26-29, 91.
    6. R. J. Huneger, Rose Fuller, A Couple's Guide to Fertility, Northwest Family Services, Portland 2017, lok. 1311-1320.
    7. John i Sheila Kippley, Sztuka Naturalnego Planowania Rodziny, tłum. Halina i Robert Toporkiewiczowie, Maria Smereczyńska, Agata Jankowiak, wyd. 3, LMM, Kraków 2002, 196-197, 211, 238-239.
    8. Teresa Kramarek, Naturalne planowanie rodziny i jego biologiczne uwarunkowania, wyd. 3 popr., Fundacja "Głos dla Życia", Poznań 2007, s. 39.
    9. Geraldine Matus, Justisse Method: Fertility Awareness and Body Literacy: A User’s Guide, wyd. poprawione, Justisse-Healthworks for Women, Edmonton 2009, s. 42.
    10. Josef Rötzer, Ja i mój cykl, tłum. Klaudia Kosmala, Elżbieta Wójcik, INER, Warszawa 2007, s. 215.
    11. Josef Rötzer, Sztuka planowania rodziny, tłum. Klaudia Kosmala, Elżbieta Wójcik, wyd. 4, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa 2005, s. 72-73.
    12. Toni Weschler, Taking Charge Of Your Fertility: The Definitive Guide to Natural Birth Control, Pregnancy Achievement and Reproductive Health, wyd. poprawione, Vermilion, Londyn 2003, s. 129, 320, 333-340.
    13. Leslie Rewis, Basic Infertile Pattern, fertilityawarenessmethodofbirthcontrol.com, dostęp 18.10.2020.
    14. The Use of the Yellow Stamps or = Symbols, oficjalna strona Światowej Organizacji Metody Owulacji Billingsa woomb.org, dostęp 17.04.2012.