Skąd się bierze stała wydzielina?

Stała wydzielina może być obserwowana poza właściwą fazą płodną, mimo że w zdrowych cyklach oczekuje się wtedy suchości. Trzeba rozróżnić tę sytuację od wielokrotnych prób owulacji, gdy fazy śluzu mogą pojawiać się i znikać, zanim jajeczkowanie faktycznie będzie miało miejsce. Pod wpływem rosnących i opadających poziomów hormonów możesz wtedy obserwować zmiany w śluzie, natomiast stała wydzielina cechuje się pewną stałością. Występuje dość często po porodzie i przed menopauzą. Czy kobieta produkuje wtedy nieustannie śluz szyjkowy? Czy powinno to budzić niepokój? Jakie są przyczyny stałej wydzieliny?

  • Infekcje pochwy, choroby weneryczne lub nowotwory ginekologiczne. Zwykle ostrym infekcjom towarzyszy świąd, co skłania do szybkiego szukania pomocy lekarskiej. Wyleczone infekcje nie powodują chronicznych upławów. Czasem infekcje mogą przebiegać dość bezobjawowo, a także często nawracać. W takim wypadku stała wydzielina może tak naprawdę być chorobowymi upławami i wymagać leczenia ginekologicznego, zwłaszcza że jej przyczyną mogą być nie tylko zaburzenia mikrobioty pochwy (mikroflory, czyli bakterii i innych mikroorganizmów bytujących naturalnie w pochwie), ale też choroby weneryczne lub nawet nowotwór. Rodzaj upławów może podpowiedzieć, z jakiego rodzaju infekcją się borykasz:

    • białawe upławy o konsystencji twarożku i słodkim, drożdżowym zapachu świadczą o infekcji grzybicznej (stosunkowo częstej),
    • obfite, wodniste upławy o nieprzyjemnym, rybim zapachu świadczą o infekcji bakteryjnej,
    • pieniste, zielonkawe upławy świadczą o zakażeniu rzęsistkiem pochwowym,
    • zmianom nowotworowym może towarzyszyć nietypowe plamienie lub krwawienie.

    Miej jednak na uwadze, że niektóre infekcje mogą mieć mieszaną przyczynę. Upławy mogą być dość skąpe i trudne do określenia.

    Dowiedz się więcej: Jak zapobiegać infekcjom intymnym?

  • Stany zapalne szyjki macicy. Mogą być powiązane z ektopią szyjki (tzw. "nadżerką", nadżerką rzekomą) lub nadżerką prawdziwą. Stała wydzielina może wtedy przypominać śluz gorszej jakości - gęsty, lepki, mętny, niekiedy gumowy i żółty. Ektopia to dość częste zjawisko, zwłaszcza po porodzie siłami natury. Polega na tym, że nabłonek z wnętrza szyjki pojawia się na zewnątrz wokół ujścia. Jego komórki nie są przystosowane do kwaśnego środowiska pochwy, które może je podrażniać i powodować delikatny stan zapalny. Ponadto wnętrze szyjki zajmuje się wydzielaniem śluzu. Jego komórki - jako ektopia - mogą nadal produkować wydzielinę. Prawdopodobnie są to komórki pochodzące z dolnych partii szyjki, które zwykle wydzielają śluz typu G. Ten rodzaj śluzu jest wydzielany poza fazą płodną, zamykając szyjkę gęstym czopem śluzowym. W fazie płodnej wyższe części szyjki produkują inne rodzaje śluzu (typu L, S i P). Ektopia sama w sobie nie jest groźna i w przeciwieństwie do nadżerki prawdziwej nie wymaga leczenia, o ile nie występują powikłania. Dr Hilgers, twórca naprotechnologii, zaleca jednak zabieg usunięcia ektopii, by ułatwić wyznaczenie podstawowego modelu niepłodności (PMN). Zabieg nie musi skutkować całkowitym pozbyciem się stałej wydzieliny. Warto mieć na uwadze, że ewentualne blizny mogą utrudnić poród oraz prawidłowe pobranie materiału do badania cytologicznego.

    Dowiedz się więcej: Czy istnieje śluz niepłodny?

  • Hyperestrogenizm. Nadmiar estrogenów może powodować zwiększone wydzielanie śluzu, a szczególnie śluzu lepszej jakości. Czasem jest leczony terapią gestagenową (przyjmowaniem progesteronu lub jego pochodnych).

    Uwaga! Terapia gestagenowa powinna mieć miejsce w fazie lutealnej (po dniu szczytu lub wzroście temperatury). Ginekolodzy często zalecają przyjmowanie gestagenów od 16. dnia cyklu zakładając, że owulacja miała miejsce 14. dnia cyklu. Dla wielu kobiet jest to za wcześnie!

    Względny hyperestrogenizm pojawia się naturalnie przed menopauzą, kiedy układ rozrodczy stopniowo przestaje prawidłowo odpowiadać na wzrost hormonów.

  • Naturalna wydzielina pochwowa. Pochwa - podobnie jak skóra - cały czas się oczyszcza z martwego nabłonka. Jest to zupełnie naturalne i zdrowe zjawisko. Możesz je obserwować jako mleczne plamy na majtkach, błyszczącą plamę na papierze toaletowym lub papkowatą wydzielinę. Po roztarciu w palcach wciera się w skórę i w przeciwieństwie do śluzu szyjkowego rozpuszcza się w wodzie. Może pojawiać się w większej ilości m.in. po porodzie lub przed menopauzą, kiedy przez długi czas utrzymuje się lekko podwyższony poziom estrogenów. Wiąże się to z budową wnętrza pochwy. Może się ono składać z czterech warstw:

    • Kiedy poziom estrogenów jest niski, składa się z dwóch warstw komórek - podstawnych i przypodstawnych. Zwykle możesz obserwować wtedy suchość.
    • Kiedy poziom estrogenów nieco wzrasta, nadbudowują się kolejne komórki - pośrednie. Są otoczone warstwą śluzowatą, przez co po złuszczeniu się przypominają śluz gorszej jakości - mętny, gęsty, papkowaty, dający odczucie wilgotności. Taka sytuacja może mieć miejsce m.in. po porodzie lub przed menopauzą.
    • Po większym wzroście estrogenów rozwija się najwyższa, powierzchniowa warstwa komórek płaskich, dzięki czemu wydzielina pochwowa zanika.

    Przed pierwszą miesiączką dziewczyna może obserwować tzw. wydzielinę pochwową okresu dojrzewania.

  • Zaburzona praca kieszonek Shawa. W dolnej części pochwy znajdują się tzw. kieszonki Shawa, które za pomocą manganu wchłaniają wodę i wysuszają wydzieliny spływające na srom.

    • Przy niskim poziomie estrogenów mangan nie jest wydzielany.
    • Kiedy poziom estrogenów trochę wzrasta, pojawiają się komórki pośrednie, które wydzielają mangan i wysuszają spływające wydzieliny.
    • Przy wysokim poziomie estrogenów wydzielanie manganu jest zablokowane przez powierzchniowe komórki. W typowym cyklu ma to miejsce w przeciągu kilku dni przed owulacją, co pozwala na swobodne spływanie śluzu szyjkowego.

    Praca kieszonek Shawa może być zaburzona np. po odstawieniu antykoncepcji hormonalnej, przy stanach zapalnych pochwy, reakcjach alergicznych, podrażnieniach lub uszkodzeniach mechanicznych. Może to skutkować zmniejszonym wchłanianiem wody, a tym samym obfitszą wydzieliną.

Do stanów zapalnych pochwy i uszkodzeń jej komórek mogą przyczyniać się:

  • Podrażnienia lub reakcje alergiczne. Mogą być spowodowane przez kosmetyki, wkładki higieniczne lub tampony, a także badanie szyjki macicy. Podrażniona tkanka w pochwie może reagować miejscowym stanem zapalnym, owrzodzeniem i nadmierną wydzieliną.
  • Alergie lub nietolerancje pokarmowe. Bez odpowiedniej diety mogą powodować stany zapalne w organizmie i przyczyniać się do stałej wydzieliny.
  • Stan po odstawieniu antykoncepcji hormonalnej. Z jednej strony organizm potrzebuje czasu, by przywrócić naturalne przemiany hormonalne, a z drugiej - by komórki szyjki i pochwy wróciły do prawidłowej pracy. Po odstawieniu pigułek przez kilka miesięcy możesz obserwować stale wydzielinę gorszej jakości, a jednocześnie zauważać niewiele śluzu lepszej jakości - nawet tuż przed owulacją.
  • Stres lub nieodpowiednie warunki spania. Do obserwacji stałej wydzieliny mogą przyczyniać się długotrwały stres i nieodpowiednie warunki spania - zbyt krótki sen i źródła światła w nocy (najlepiej spać w zupełnej ciemności).

Źródła

  1. Rozpoznawanie płodności, red. Michał Troszyński, wyd. 3 popr. i uzup., PSNNPR, Warszawa 2009, s. 35-37.
  2. Evelyn L. Billings, John J. Billings, Maurice Catarnich, Atlas Metody Owulacji Billingsa. Obraz śluzu w czasie płodności i niepłodności, tłum. Ewa Małolepsza, wyd. 5 uzup., Pallottinum, Poznań 1998, s. 75-76, 82, 105-111.
  3. Evelyn L. Billings, Ann Westmore, The Billings Method: Using the body's natural signal of fertility to achieve or avoid pregnancy, nowe wyd., Gracewing, Leominster 2011, s. 25, 28, 91.
  4. Lisa Hendrickson-Jack, The Fifth Vital Sign: Master Your Cycles and Optimize Your Fertility, wyd. 1, Fertility Friday Publishing, [bmw] 2019, s. 30-34, 206-207.
  5. Thomas W. Hilgers, The NaProTECHNOLOGY Revolution: Unleashing the Power in a Woman's Cycle, Beaufort Books, Nowy Jork 2010, lok. 4908-5029.
  6. Jane Knight, The Complete Guide to Fertility Awareness, wyd. 1, Routledge, Londyn 2017, s. 130-133, 215-216, 258-259.
  7. Teresa Kramarek, Naturalne planowanie rodziny i jego biologiczne uwarunkowania, wyd. 3 popr., Fundacja "Głos dla Życia", Poznań 2007, s. 92, 101.
  8. Elizabeth Raith, Petra Frank, Günter Freundl, Naturalne metody planowania rodziny. Poradnik medyczny, tłum. Piotr Bruszewski, Andrzej Klejewski, wyd. 1, Springer PWN, Warszawa 1997, s. 53-54.
  9. Josef Rötzer, Ja i mój cykl, tłum. Klaudia Kosmala, Elżbieta Wójcik, INER, Warszawa 2007, s. 65-67, 134-136, 174-177, 234, 254-255, 265-272.
  10. Katie Singer, The Garden of Fertility: A Guide to Charting Your Fertility Signals to Prevent or Achieve Pregnancy - Naturally - and to Gauge Your Reproductive Health, Avery, New York 2004, s. 161.