Co zrobić, gdy mam problem z pomiarem temperatury?

Uwaga! Przedstawione poniżej informacje o regułach interpretacji są skrótowe i nie wystarczą do nauki rozpoznawania płodności.

Standardowe zalecenia odnośnie do pomiaru temperatury dotyczą zdrowej kobiety prowadzącej stabilny tryb życia. Jeśli jednak Twoja sytuacja odbiega od książkowej, nie oznacza to, że skuteczne rozpoznawanie płodności jest niemożliwe.

Okazjonalne wydarzenia - takie jak późne pójście spać lub wstawanie w nocy - często zaburzają temperaturę. Gdy jednak mają miejsce praktycznie każdego dnia (np. gdy każdej nocy zajmujesz się dzieckiem), stają się Twoją nową normą. Twoje ciało przestawia się na inny sposób działania. Co więcej, w takiej sytuacji mierzysz temperaturę codziennie w podobnych warunkach, co ma największe znaczenie dla czytelnego wykresu.

Nocna opieka nad dzieckiem

  • U wielu dzieci dość szybko po wyjściu z okresu noworodkowego można dostrzec pewien określony rytm nocnych pobudek. Możesz się zastanowić, kiedy nad ranem Twoje dziecko z dużym prawdopodobieństwem będzie spało i wtedy ustalić godzinę pomiaru. To, że wcześniej wstawałaś parę razy, nie ma znaczenia, bo robisz to codziennie. Problem pojawia się, gdy pobudki dziecka są nieprzewidywalne lub gdy często potrzebuje noszenia. Jeśi jednego dnia śpisz przed pomiarem kilka godzin, a następnego - kwadrans wcześniej karmisz i uspokajasz dziecko, wykres może być nieczytelny.
  • Jeśli Twoja sytuacja na to pozwala, możesz zdecydować się na wspólne spanie ("co-sleeping"). Wiele osób wierzy, że jest ono śmiertelnie niebezpieczne dla dziecka. Tymczasem układanie dziecka do snu w osobnym łóżeczku funkcjonuje tylko w kulturze zachodniej. W innych kulturach od zarania dziejów dzieci śpią z rodzicami. Kluczowe jest prawidłowe przygotowanie łóżka - usunięcie miękkich poduszek, kołder i maskotek (dziecko powinno spać na twardym materacu na plecach) i zabezpieczenie boku łóżka poprzez np. dosunięcie do ściany lub przystawienie i przywiązanie łóżeczka dziecięcego z wyjętym bokiem (trzeba uważać, aby nie zostały żadne szczeliny, w które dziecko może wpaść). Z dzieckiem nie powinny spać obce osoby lub zwierzęta, a rodzice nie mogą być pod wpływem żadnych środków odurzających. Szczególnie niebezpieczne dla dziecka jest spanie z palaczem, ponieważ palenie papierosów znacznie zwiększa ryzyko śmierci łóżeczkowej.

    Dzięki wspólnemu spaniu nie musisz wstawać do dziecka, więc dużo łatwiej będzie Ci mierzyć temperaturę w standardowy sposób. Możesz ustawić budzik na wybraną godzinę i spokojnie dokonać pomiaru, nawet jeśli w tym czasie będziesz karmić dziecko. Jeśli obawiasz się, że głośny dźwięk przestraszy dziecko, możesz ustawić budzik z samą wibracją.

  • Jeśli wspólne spanie Ci nie odpowiada, możesz rozważyć zabranie dziecka do swojego łóżka na drugą połowę nocy. W ten sposób przez parę godzin przed pomiarem nie będziesz musiała wstawać, a jednocześnie wcześniej będziesz spała sama.
  • Jeśli Twoje dziecko wymaga nad ranem sporo uwagi, ale pierwszą połowę nocy przesypia spokojnie, możesz spróbować mierzyć temperaturę w środku nocy, pod koniec najdłuższego snu Twojego dziecka. W takiej sytuacji najlepiej połóż się spać razem z dzieckiem, aby przed pomiarem mieć za sobą kilka godzin snu. Jeśli najpierw położysz dziecko, a potem jeszcze obejrzysz film lub będziesz sprzątać, Twoje ciało może nie zdążyć się "zresetować" do czasu pomiaru. Co więcej, to prosta droga do niedoborów snu.
  • Jeśli pomiar po nocnym spoczynku z jakichś względów zupełnie Ci nie wychodzi, ale Twoje dziecko śpi też w ciągu dnia, możesz spróbować mierzyć temperaturę pod koniec dziennej drzemki. Zgodnie z obserwacją prof. Josefa Rötzera, pomiar po godzinnym odpoczynku w wielu przypadkach daje wiarygodne rezultaty. W takiej sytuacji drzemka powinna mieć miejsce o stałej porze. Jeśli w tym czasie będziesz planować listę zakupów czy stresować się problemami finsansowymi, Twoje ciało będzie pozostawać w stanie czujności lub zagrożenia, co może zaburzyć pomiar. Spróbuj w tym czasie zrelaksować się lub drzemać. Jeśli nie jesteś pewna, jak to zrobić, możesz poszukać informacji o różnych technikach relaksacyjnych.

Może Cię kusić rezygnacja z nocnych karmień lub podawanie dziecku wieczorem mleka modyfikowanego bądź kaszki. Nie ma jednak dowodów na to, że pomaga to dziecku przesypiać noce. Badania naukowe wykazały, że kobiety karmiące piersią wcale nie śpią krócej od matek podających mleko modyfikowane. Co więcej, kaszki i mleko modyfikowane mogą przyczyniać się do próchnicy u dziecka, podczas gdy skład mleka kobiecego i sposób ssania piersi chroni zęby dziecka przed próchnicą.

Praca na zmiany

  • Możesz mierzyć temperaturę po najdłuższym śnie. Pamiętaj, by zapisać dokładnie godzinę każdego pomiaru. Korzystaj z kolorów - na papierowej karcie obserwacji zaznaczaj różnymi kolorami pomiary dokonane o różnych porach. Dzięki temu łatwiej będzie Ci dostrzec trendy, np. ewentualną różnicę poziomów temperatur. Aplikacje raczej nie umożliwiają zapisu kolejnych punktów temperatury różnymi kolorami. Read Your Body pozwala na zapis dwóch wykresów temperatury - np. drugi wykres możesz wykorzystać do pomiarów dokonanych po nocnej zmianie.
  • Podobnie jak w przypadku opieki nad dzieckiem, możesz spróbować mierzyć temperaturę po godzinnym odpoczynku - w ciągu dnia lub wieczorem. Zwróć uwagę, by faktycznie był to czas relaksu lub nawet drzemki.

Tempdrop

Tempdrop (ang.) to zaawansowany termometr w formie opaski na ramię, którą zakłada się na noc. Nie trzeba nastawiać budzika, bo mierzy temperaturę podczas snu. Wokół Tempdropa narosło wiele mitów, które warto wyjaśnić, by Twoja decyzja o ewentualnym zakupie była jak najbardziej świadoma.

  • Entuzjaści Tempdropa twierdzą, że jest on niezbędny w sytuacjach takich jak opieka nad dzieckiem lub praca na zmiany. Wskutek takich opinii cześć kobiet nawet nie próbuje mierzyć tradycyjnie wierząc, że wykres będzie nieczytelny. Jednocześnie wiele osób z sukcesem mierzy temperaturę zwykłym termometrem - i mierzyło kiedyś, przed wynalezieniem Tempdropa, a ich karty obserwacji były wykorzystywane przez twórców metod. Nie oznacza to, że wszystkim się uda, ale też - że jest to niemożliwe.
  • Wątpliwości wzbudza faktyczna skuteczność metod rozpoznawania płodności w przypadku unikania ciąży i korzystania z Temdropa. Badania nad metodami objawowo-termicznymi uwzględniały tylko pomiar po przebudzeniu dokonany szklanym termometrem lub ewentualnie elektronicznym przez co najmniej 3 minuty. Argumenty twórców Tempdropa nie są pozbawione sensu, ale nie mają pokrycia w bezpośrednich badaniach. Doniesienia zadowolonych użytkowniczek to tylko tzw. "dowody anegdotyczne" - stanowią wąski wycinek rzeczywistości, który trudno przekładać na wszystkich. (Tzn. Twoje osobiste pozytywne lub negatywne doświadczenie nie oznacza, że inne osoby mogą spodziewać się podobnego efektu.)

    Dowiedz się więcej: Czy metody rozpoznawania płodności są skuteczne?

  • Kolejny problem stanowi miejsce pomiaru. Standardowo temperaturę należy mierzyć przy śluzówce - w ustach, pochwie lub odbycie, natomiast Tempdrop zakładany jest na ramię. Jednocześnie stwierdzenie, że mierzy on temperaturę skóry jest dużym uproszczeniem. Zgodnie z założeniem producenta Tempdrop powinien leżeć w okolicy tętnicy pachowej, a nieprawidłowe ułożenie czujnika może skutkować nieczytelnym wykresem. Twórcy Tempdropa powołują się na badania, zgodnie z którymi długi lub wielokrotny pomiar temperatury skóry nad tętnicą pachową dobrze odzwierciedla podstawową temperaturę ciała. Warto jednak zaznaczyć, że wspomniane badania nie dotyczą wprost Tempdropa ani unikania ciąży. Wybrany sposób pomiaru nie jest pozbawiony sensu, ale nie ma też bezpośrednich dowodów na to, że jest faktycznie skuteczny jako element metod rozpoznawania płodności.
  • Duże kontrowersje budzi algorytm Tempdropa. W pierwszej kolejności warto zaznaczyć, że Tempdrop - jako termometr - nie zawiera algorytmu, który interpretuje Twój cykl. Nie jest monitorem płodności. Jego algorytm nie polega na wyznaczaniu dni płodnych, ale na wyborze optymalnej temperatury spośród wielu pomiarów, których dokonuje w ciągu nocy. Posiada trzy czujniki, dzięki którym monitoruje nie tylko temperaturę, ale też Twoje ruchy, by rozpoznać, czy głęboko śpisz, czy jesteś przebudzona. Algorytm "uczy się" Twojego modelu snu, odrzuca temperatury z chwil, gdy się ruszałaś i byłaś obudzona, szuka trendów, które wskazują na spokojny sen - by wskazać pomiar, który najlepiej odzwierciedla Twoją podstawową temperaturę ciała. Poza tymi ogólnymi hasłami szczegóły algorytmu nie są znane - w przeciwnym wypadku każdy mógłby zbudować podobne urządzenie. Bez dodatkowych badań trudno orzec, na ile algorytm jest wiarygodny. Stoją za nim konkretni specjaliści, ale jednocześnie warto zdawać sobie sprawę, że praktycznie żaden program nie jest wolny od błędów. Musisz sama rozważyć, która sytuacja jest dla Ciebie bardziej prawdopodobna:

    1. błąd w cudzym algorytmie,
    2. zbyt liczne zaburzenia temperatury mierzonej w tradycyjny sposób.
  • W związku z tym, że algorytm musi się Ciebie "nauczyć", nie zaczyna działać od razu. Producent zaleca, by przez pierwsze 60 dni nie polegać na wskazaniach Tempdropa, ale mierzyć temperaturę w standardowy sposób lub w ogóle nie uwzględniać temperatury w interpretacji. W tym czasie możesz dostrzegać niższe i wyższe temperatury, ale nie masz żadnej gwarancji - nawet producenta - że pomiary są wiarygodne. W tym czasie każdy z nich może ulec zmianie. Jeśli masz zdrowe, regularne cykle, prawdopodobnie nie ma to większego znaczenia, ale w przypadku jakiejkolwiek nieregularności lub słabych wzrostów temperatury możesz wyznaczyć wzrost tam, gdzie go nie ma. Jeśli stosujesz lub chcesz stosować Tempdrop po porodzie lub w przypadku pracy zmianowej, musisz się liczyć z tym, że mogą pojawić się wielokrotne próby owulacji lub nietypowy przebieg temperatury - nawet jeśli wcześniej miałaś książkowe cykle.

    Po 60 dniach zmianie ulegają tylko dwie ostatnie temperatury. Interpretując temperatury na bieżąco – włącznie z tymi, które mogą ulec zmianie – nie można być pewnym, czy trzecia wyższa temperatura spełnia warunek wzrostu, czy wszystkie temperatury są nad linią i czy w ogóle mamy do czynienia ze wzrostem. Z tego względu osoby, którym bardzo zależy na uniknięciu ciąży lub które mają słabe wzrosty temperatury, muszą się zastanowić, czy ufają bieżącym temperaturom - które mogą ulec zmianie - czy wolą poczekać na piątą lub szóstą wyższą temperaturę (tzn. interpretować jedynie te temperatury, które już się nie zmienią).

  • Po zdjęciu Tempdropa z ramienia należy zsynchronizować urządzenie z aplikacją (dostępną na Android i iOS). Aplikacja jest niezbędna do korzystania z urządzeniu, bo to ona jest odpowiedzialna za wskazanie optymalnej temperatury za pomocą omówionego wyżej algorytmu. Bez aplikacji termometr jest bezużyteczny. Urządzenie nie przesyła danych w ciągu nocy. Jest w stanie zapamiętać dane z ostatnich 24 godzin. Oznacza to, że musisz codziennie rano lub co drugi dzień (ewentualnie co trzeci, jeśli nie śpisz więcej niż 8 godzin) zsynchronizować je ręcznie za pomocą technologii Bluetooth.

    Oryginalna aplikacja ma wbudowaną automatyczną interpretację cyklu, ale nie wiadomo, z jakich reguł korzysta. Porównując z innymi aplikacjami dostępnymi na rynku, nie jest wiarygodna i lepiej wybrać inną - zwłaszcza że są dostępne takie, które mają wbudowaną integrację z Tempdropem (a dokładniej - z jego aplikacją):

    • Read Your Body - nie opiera się na konkretnej metodzie rozpoznawania płodności. Podpowiedzi bazują na metodzie Sensiplan (niemieckiej). Aplikacja oferuje wyłącznie samodzielną interpretację i ma duże możliwości personalizacji. Z tego względu wydaje się najlepszym wyborem dla osób korzystających z Tempdropa. Na uwagę zasługuje fakt, że jest tworzona przez organizację non-profit założoną przez użytkowniczki metod rozpoznawania płodności i nie sprzedaje żadnych danych. [Wykres cyklu w aplikacji Read Your Body]
    • Chart Neo (ang.) na Android i iOS - opiera się na metodzie Neo Fertility rozwijanej przez dr. Phila Boyle’a, irlandzkiego naprotechnologa. W dużym skrócie to metoda łącząca Model Creighton i metodę Sensiplan. Ze względu na to, że aplikacja nie bazuje na żadnej z metod popularnych w Polsce, może nie być najlepszym wyborem. Ma wbudowaną automatyczną interpretację cyklu, ale można samodzielnie wyznaczyć dzień wzrostu temperatury, dzień szczytu i PMN. Wersja online nie umożliwia edycji cyklu, ale możesz w niej obejrzeć wykres i pobrać wypełnioną kartę obserwacji w formacie PDF. [Karta cyklu w aplikacji Chart Neo]
    • OvuView - opiera się na metodzie Kippleyów, ale wykorzystuje też reguły metod termicznych i kalendarzowych. Użytkowniczka może zdecydować, z których reguł aplikacja ma korzystać lub wyłączyć automatyczną interpretację. Aplikacja nie umożliwia samodzielnej interpretacji. Ma wielu entuzjastów, ale niestety - mimo popularności - program dość często popełnia błędy w interpretacji. Na zdjęciu poniżej widać niepoprawnie wyznaczony wzrost temperatury. [Wykres cyklu w aplikacji mobilnej OvuView]

    Ewentualnie możesz też po prostu przepisywać pomiary do innej aplikacji bez integracji z Tempdropem lub na papierową kartę. Musisz wtedy osobiście pilnować zmian wcześniejszych temperatur lub przypisywać tylko te niezmienne, sprzed dwóch dni. Na karcie papierowej bieżące temperatury możesz zapisywać ołówkiem, a wcześniejsze - z wyjątkiem dwóch ostatnich - długopisem.

Polski dystrybutor Tempdropa to zaplanujrodzine.pl.

Termometry dopochwowe

Tempdrop nie jest jedynym termometrem, który mierzy temperaturę sam - bez konieczności nastawiania budzika. Na rynku dostępne są też inne modele. Wiele uwag dotyczących Tempdropa - zwłaszcza w kwestii skuteczności i algorytmów - można odnieść i do nich. Ze względu na tradycyjne miejsce pomiaru warto wyróżnić termometry dopochwowe. Jednocześnie, chociaż miejsce pomiaru wzbudza większe zaufanie, trzeba wziąć pod uwagę wyższe ryzyko infekcji intymnych związane z trzymaniem w pochwie przez wiele godzin urządzenia, które następnie trudno wysterylizować. Przykładowe termometry dopochwowe to:

Inne zaawansowane termometry

Dostępne są też inne termometry podobne do Tempdropa (ze względu na miejsce pomiaru w okolicy tętnicy pachowej):

Możesz znaleźć też inne termometry reklamowane jako pomoc w wyznaczaniu dni płodnych, ale - z powodu niesprawdzonego miejsca pomiaru typu ucho, nadgarstek - prawdopodobnie nie nadają się do wykorzystania w metodach rozpoznawania płodności. Przykłady:

Uwaga! Skuteczność podawana przez producenta może dotyczyć wykrywania owulacji w przypadku starań o dziecko, a nie niezawodności urządzenia jako metody unikania ciąży.

Szyjka macicy

Jeśli masz problem z pomiarem temperatury, w niektórych metodach możesz wykorzystać obserwacje szyjki macicy, by ustalić niepłodność. W metodzie podwójnego sprawdzenia (angielskiej) wyznacza się szczyt szyjki, natomiast w metodzie Rötzera czeka się na trzy dni niepłodnej szyjki.

Badanie progesteronu

Aby potwierdzić początek fazy lutealnej, możesz wykonać badanie progesteronu z krwi (w punkcie pobrań laboratorium diagnostycznego). Ze względu na to, że owulacja może mieć miejsce trzy dni po szczycie śluzu, najlepiej zbadaj progesteron czwartego dnia po szczycie. Wynik powyżej 3,1 ng/ml świadczy o tym, że jest już po owulacji. Badanie progesteronu wydaje się być bardzo pewne, niemniej warto zaznaczyć, że nie ma badań potwierdzających skuteczność takiego postępowania jako metody unikania ciąży.

Model Marquette

Model Marquette to metoda objawowo-hormonalna. Opiera się głównie na obserwacji śluzu i wskazaniach ClearBlue Fertility Monitor - monitora płodności, który mierzy poziom estrogenów i LH w moczu. Reguły metody odbiegają nieco od standardowej instrukcji dołączonej do urządzenia. Więcej możesz dowiedzieć się na podstronie poświęconej Modelowi Marquette.

Dowiedz się więcej: Czy istnieją inne objawy płodności?

Metody śluzowe

Jeśli trudności z pomiarem temperatury są długotrwałe, możesz nauczyć się Metody Owulacji Billingsa lub Modelu Creighton. To metody oparte wyłącznie na obserwacji śluzu i nie wymagają temperatury, by potwierdzić niepłodność. Metoda dopasowana do Twojej sytuacji może okazać się lepszym wyborem niż bazowanie na niepewnych pomiarach temperatury.

Dowiedz się więcej: Czy Model Creighton jest lepszy od Metody Owulacji Billingsa?

Źródła

  1. Rozpoznawanie płodności. Metoda objawowo-termiczna podwójnego sprawdzenia. Praktyczny kurs dla użytkownika metody. Podręcznik, red. Maria Kuźmiak, Mirosława Szymaniak, PSNNPR, Warszawa 2014, s. 32.
  2. Elizabeth Raith, Petra Frank, Günter Freundl, Naturalne metody planowania rodziny. Poradnik medyczny, tłum. Piotr Bruszewski, Andrzej Klejewski, wyd. 1, Springer PWN, Warszawa 1997, s. 61.
  3. Josef Rötzer, Sztuka planowania rodziny, tłum. Klaudia Kosmala, Elżbieta Wójcik, wyd. 4, Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, Warszawa 2005, s. 18, 21.
  4. Tempdrop Algorithm, help.tempdrop.com, dostęp 13.04.2021.
  5. Agata Aleksandrowicz, Spanie z dzieckiem i SIDS – najnowsze badania i analizy, 06.12.2014, hafija.pl, dostęp 02.07.2018.
  6. Nina Błaszczyk-Nowik, Nocne karmienia a próchnica, 02.05.2019, babkizpiersiami.pl, dostęp 15.04.2021.
  7. Joseph Hasson, Basal Body Temperature, tempdrop.com, dostęp 13.04.2021.
  8. Magdalena Komsta, Bezpieczne współspanie, 22.06.2016, wymagajace.pl, dostęp 02.07.2018.
  9. Danuta Kozłowska-Rup, Flaszka vs cycuś….Która mama pośpi dłużej?, 15.02.2015, mataja.pl, dostęp 15.04.2021.